Wiadomość o niedopłacie za przesyłkę, blokadzie konta albo zaległym rachunku za prąd – i link, w który trzeba „pilnie” kliknąć. Tak najczęściej wygląda phishing, czyli próba wyłudzenia danych, haseł lub pieniędzy przez podszywanie się pod zaufaną instytucję. Nauczenie się kilku sygnałów ostrzegawczych pozwala uniknąć większości takich pułapek.
Jak działają oszuści
Phishing opiera się na emocjach, a nie na zaawansowanej technice. Przestępcy chcą, żebyś działał szybko i bez zastanowienia. Dlatego ich wiadomości straszą, poganiają albo kuszą. Podszywają się pod firmy kurierskie, banki, operatorów telefonii, dostawców energii, urzędy, policję, portale ogłoszeniowe czy serwisy streamingowe. Czasem udają też członka rodziny, który „zmienił numer” i potrzebuje szybkiej pomocy finansowej.
Celem jest zwykle skłonienie Cię do wejścia na fałszywą stronę, która wygląda jak prawdziwa. Tam masz podać login i hasło do banku, dane karty płatniczej, kod z SMS-a albo zainstalować aplikację, która w rzeczywistości daje oszustom dostęp do telefonu.
Sygnały ostrzegawcze w treści wiadomości
- Presja czasu – „ostatnie wezwanie”, „konto zostanie zablokowane w ciągu kilku godzin”, „przesyłka wróci do nadawcy”.
- Bardzo mała kwota do dopłaty – symboliczna opłata ma uśpić czujność, a w rzeczywistości chodzi o dane karty.
- Prośba o dane poufne – bank, urząd czy kurier nie proszą o hasło, PIN, pełny numer karty ani kod autoryzacyjny w wiadomości.
- Nieoczekiwana wygrana lub zwrot – nagroda w konkursie, w którym nie brałeś udziału, albo zwrot nadpłaty, o który nie występowałeś.
- Błędy i dziwny język – literówki, brak polskich znaków, nienaturalne sformułowania. Uwaga: coraz więcej fałszywych wiadomości jest napisanych poprawnie, więc brak błędów niczego nie przesądza.
- Ogólne powitanie – „Drogi kliencie” zamiast imienia i nazwiska, choć prawdziwa firma zwykle zna Twoje dane.
Na co patrzeć w adresach i linkach
Najwięcej mówi adres strony, do której prowadzi link. Oszuści rejestrują domeny łudząco podobne do prawdziwych: z dodatkową literą, myślnikiem, zamienioną kolejnością znaków albo innym zakończeniem. Na komputerze możesz najechać kursorem na link, nie klikając go, aby zobaczyć pełny adres. Na telefonie przytrzymaj palec na linku, a pojawi się podgląd adresu.
Zwracaj uwagę na to, co znajduje się tuż przed pierwszym pojedynczym ukośnikiem w adresie – to właśnie ta część wskazuje, do kogo naprawdę należy strona. Znana nazwa umieszczona gdzieś w środku długiego adresu nie oznacza, że to oficjalna witryna. Kłódka przy adresie informuje tylko o szyfrowanym połączeniu, a nie o tym, że strona jest uczciwa.
W e-mailach sprawdzaj także adres nadawcy, a nie tylko wyświetlaną nazwę. Nazwę można ustawić dowolnie, a prawdziwy adres często zdradza oszustwo. Z kolei SMS może się wyświetlać pod nazwą znanej firmy, mimo że wysłał go przestępca, dlatego sama nazwa nadawcy w telefonie nie jest dowodem autentyczności.
Co zrobić, gdy dostaniesz podejrzaną wiadomość
- Nie klikaj linków i nie otwieraj załączników.
- Nie odpowiadaj i nie oddzwaniaj na numer podany w wiadomości.
- Jeśli masz wątpliwości, skontaktuj się z instytucją samodzielnie – przez oficjalną aplikację, stronę wpisaną ręcznie albo numer z karty płatniczej czy umowy.
- Podejrzane SMS-y możesz bezpłatnie przekazać na numer 8080, z którego korzysta CERT Polska, zespół zajmujący się bezpieczeństwem w sieci. Dzięki zgłoszeniom fałszywe strony mogą być szybciej blokowane.
- Fałszywe e-maile oznacz jako spam lub phishing w swojej skrzynce pocztowej, a następnie je usuń.
Jeśli już kliknąłeś lub podałeś dane
Liczy się czas. Jeżeli wpisałeś dane logowania do banku lub karty, natychmiast skontaktuj się z bankiem przez jego oficjalną infolinię i zastrzeż kartę lub zablokuj dostęp do bankowości. Zmień hasło do konta, którego dotyczyła wiadomość, oraz do wszystkich miejsc, gdzie używałeś tego samego hasła. Jeśli zainstalowałeś aplikację z linku, odłącz telefon od internetu i poproś o pomoc kogoś, kto zna się na rzeczy, albo serwis.
Gdy doszło do kradzieży pieniędzy lub użycia Twoich danych, zgłoś sprawę na policję. Warto też rozważyć zastrzeżenie numeru PESEL, co utrudnia zaciągnięcie kredytu na Twoje dane – aktualne zasady i sposób zastrzeżenia sprawdzisz w oficjalnych serwisach administracji publicznej.
Nawyki, które chronią na co dzień
- Do banku i sklepów loguj się wyłącznie przez oficjalne aplikacje lub ręcznie wpisany adres.
- Włącz logowanie dwuskładnikowe w poczcie i ważnych serwisach.
- Uważnie czytaj treść każdego potwierdzenia transakcji w aplikacji bankowej, zanim je zatwierdzisz.
- Aktualizuj system i aplikacje w telefonie oraz komputerze.
- Rozmawiaj o phishingu z rodzicami, dziadkami i dziećmi – oszuści często celują w osoby mniej obeznane z technologią.
Przeczytaj także:
Comments are closed.